Mensch

Over het nummer

«Mensch» is het titelnummer van het album dat Herbert Grönemeyer op 30 augustus 2002 uitbracht, en het is het nummer dat hem, op zijn zesenveertigste, tot de artiest met de grootste platenverkoop in Duitsland maakte. De single was een paar weken eerder verschenen, op 5 augustus 2002, op zijn eigen label Grönland Records. Hij schreef zowel de tekst als de muziek zelf, zoals hij dat het grootste deel van zijn carrière heeft gedaan. Het Duitse woord «Mensch» betekent een mens, een persoon van welk geslacht ook, in tegenstelling tot een dier of een god; het is ook wat Duitsers hardop zeggen als iets hen verrast, zoals een Nederlandstalige «tjonge» zou zeggen. Het nummer gebruikt het woord in de eerste betekenis en bouwt al het andere eromheen.

Grönemeyer was geen nieuwkomer. Geboren in Göttingen in 1956 en opgegroeid in Bochum, was hij begonnen als pianist en huiscomponist bij het Schauspielhaus Bochum, speelde hij in 1981 in «Das Boot» van Wolfgang Petersen, en bouwde hij daarna een platencarrière op waarvan het vijfde album, «4630 Bochum» uit 1984, nog steeds een van de best verkochte platen is die ooit in Duitsland zijn uitgebracht. Eind jaren negentig was hij een gevestigde naam en geen rijzende ster meer, en «Mensch» volgde op vier jaar stilte.

Die vier jaar zijn gedocumenteerd, en ze zijn de reden dat de plaat klinkt zoals ze klinkt. Begin 1998 verhuisde Grönemeyer met zijn gezin naar Londen. In november van dat jaar overleed zijn oudere broer Wilhelm, op 1 november, vierenveertig jaar oud, en zijn vrouw, de actrice Anna Henkel-Grönemeyer, overleed op 5 november in Londen, vijfenveertig jaar oud. Beiden stierven aan kanker. Het paar was sinds 1978 samen en in 1993 getrouwd, en ze hadden twee kinderen. Volgens zijn eigen verhaal, zoals weergegeven in de Duitse pers en samengevat in de gangbare naslagwerken, had hij meer dan een jaar nodig voordat hij weer als muzikant kon werken. Het album dat uit die periode voortkwam, wordt door de maker omschreven als iets wat hem hielp het verlies te verwerken, en de meeste van de elf nummers gaan op de een of andere manier over rouw. Andere nummers van dezelfde plaat, «Der Weg» en «Unbewohnt», gaan directer over zijn vrouw en over de depressie die volgde; «Mensch» is het nummer dat zich naar buiten keert.

Wat het nummer eigenlijk doet, is zijn eigen titel definiëren. In een lange reeks bijzinnen somt het op wat een mens doet — vergeet, verdringt, raakt enthousiast, waarschuwt, vertelt verhalen, dwaalt, worstelt, hoopt, houdt van, leeft mee, vergeeft, lacht, leeft — en stelt het dat dit is wat het woord betekent. Telkens als de opsomming is afgelopen, sluit het refrein af met een zin van twee woorden, gericht aan iemand die er niet is. Het nummer zegt nooit wie die persoon is, legt nooit iets uit en verheft nooit zijn stem. De coupletten zetten de scène neer met beelden in plaats van beweringen: getijden die gaan en terugkomen, een strand, dromen gebouwd op zand, een hemel die is opgeklaard, rekeningen die onbetaald blijven liggen omdat dat allemaal niet meer uitmaakt, en een verzoek aan de afwezige om een deel van de rust en om een woord in plaats van om liefde. De afstand tussen de feestelijke opsomming en de slotregel is het hele nummer, en Grönemeyer laat het aan de lezer over om die te overbruggen.